Airway Dentistry in Nederland: Tandheelkunde & Ademhaling

Airway dentistry kijkt naar de samenhang tussen ademhaling, slaap en mondontwikkeling. Voor kinderen en volwassenen met snurken of mondademhaling.

Airway Dentistry: Tandheelkunde voor Ademhaling, Slaap en Groei

Voor de meeste mensen zijn tandartsbezoeken een kwestie van controles, vullingen en af en toe een verstandskies. Dat de tandarts iets te maken zou hebben met je nachtrust, je vermoeidheid of je snurkpartner is een gedachte die zelden opkomt. Toch is dat precies waar airway dentistry zich op richt: de tandheelkundige discipline die kijkt naar de samenhang tussen ademhaling, slaap en de ontwikkeling van mond en kaak.

In Nederland is airway dentistry nog een betrekkelijk nieuwe richting. In dit artikel leg ik uit wat het inhoudt, voor welke klachten het zinvol is, en hoe een traject eruitziet.

Wat is airway dentistry?

Airway dentistry; letterlijk vertaald “luchtwegtandheelkunde” vertrekt vanuit een eenvoudige observatie: de mond is de eerste poort van de luchtweg. De vorm van de bovenkaak bepaalt de vorm van de neusbodem. De positie van de tong bepaalt of de mond in rust gesloten blijft. De grootte van de kaak bepaalt of er voldoende ruimte is voor de tong, en daarmee voor een vrije luchtweg tijdens slaap.

Wanneer kaak, tong en mondvorm afwijkend ontwikkelen, kan dat de luchtweg beïnvloeden. Niet altijd dramatisch, maar in een mate die wel degelijk merkbaar is in slaapkwaliteit, energie, concentratie en zelfs gedrag. 

Een airway-georiënteerde tandarts beoordeelt dus niet alleen tanden en gaatjes, maar ook: 

  • De vorm en breedte van het gehemelte 
  • De tongpositie in rust 
  • Het ademhalingspatroon (mond of neus) 
  • Tekenen van mondademhaling ’s nachts 
  • Symptomen van slaapgerelateerde ademhalingsproblemen 

Voor wie is airway dentistry zinvol?

Bij kinderen: 

  • Die snurken tijdens het slapen
  • Onrustig slapen, vaak wakker worden, zweten 
  • Mondademhaling overdag of ‘s nachts 
  • Vermoeidheid die niet bij de leeftijd past 
  • Concentratie- of gedragsproblemen, soms verward met ADHD 
  • Bedplassen die ouder dan gemiddeld aanhoudt 
  • Smal gehemelte, kruisbeet, scheve voortanden 
  • Donkere kringen onder de ogen 

Bij volwassenen: 

  • Snurken of bekend slaapapneu (OSAS) 
  • Niet uitgerust wakker worden 
  • Mondademhaling, droge mond bij ontwaken
  • Tandenknarsen (bruxisme) 
  • Hoofdpijn ’s ochtends, kaakklachten 
  • Spanningsklachten in nek of schouders zonder duidelijke oorzaak 

Belangrijk: deze klachten kunnen vele oorzaken hebben. Airway dentistry is één perspectief in de diagnose, niet hét antwoord. Niet elk snurkend kind en niet elke vermoeide volwassene heeft een tandheelkundig of orthodontisch probleem, er zijn talloze andere mogelijke oorzaken (allergie, vergrote amandelen, een verkoudheid, leefstijl, andere medische factoren). Wat airway dentistry biedt is een aanvullende invalshoek, geen automatisch oordeel.

Waarom een tandarts?

Een logische vraag. Slaapapneu is toch iets voor de KNO-arts of de slaapneuroloog? Klopt, voor de diagnose en voor sommige medische behandelingen van OSAS is dit de juiste route. Wat een airway-georiënteerde tandarts toevoegt, is het kijken naar structuur en functie van de mond als oorzakelijke of bijdragende factor. 

Door de oorzaak aan te pakken kunnen we de slaapapneu verminderen of verhelpen. Denk aan het trainen/versterken van de ademhalingsspieren (OMFT) het inzetten van een myobrace om de tong in de slaap naar boven te brengen, kijken naar lifestyle en BMI, het klieven van de tongriem als dit de oorzaak is en soms de bovenkaak verbreden door middel van een beugel, vaak is het een combinatie van een aantal behandelingen.  

Dit is anders dan de reguliere methode, waarbij meestal zonder naar de oorzaak te kijken een MRA of een CPAP apparaat wordt ingezet. Dit is slechts symptoombestrijding en heeft negatieve gevolgen, een MRA zorgt voor het naar voren houden van de onderkaak waarbij er standverandering van de tanden en de kaken plaatsvindt. Een CPAP zorgt voor luie/slappe ademhalingsspieren, wat de slaapapneu eigenlijk versterkt en wat het moeilijk maakt om ooit nog van het apparaat af te komen. Als de oorzaken niet aangepakt kunnen worden, of iemand kiest ervoor om dit niet te doen, dan is een CPAP apparaat wel een uitkomst.  

Behandeling via de airway tandarts kan alleen als er een obstructief slaapapneu is, waarbij de slaapapneu in de hand wordt gewerkt door een obstructie. Bij een volledig centraal slaapapneu, waarbij de hersenaansturing van de ademhaling niet goed functioneert, zal de longarts of de neuroloog de oorzaak en de behandeling moeten bepalen. 

Concreet: als een kind een smal gehemelte heeft, een lage tongpositie en mondademhaling, dan is de tandheelkundige benadering complementair aan de KNO-route. De KNO-arts kan vergrote amandelen behandelen of een neuspoliepje aanpakken. De tandarts kan met functionele apparatuur of OMFT de vorm en gewoonten beïnvloeden, zodat de luchtweg ook structureel ruimer wordt. Wist je dat het verwijderen van amandelen zelfs voorkomen kan worden met behulp van OMFT? Bij mondademhaling worden amandelen groter, als we iemand neusademhaling aanleren worden de amandelen meestal weer kleiner. 

Hoe verloopt een airway dentistry intake?

Een eerste afspraak duurt langer dan een gewone tandartscontrole, reken op 45 tot 60 minuten. In dat eerste consult kijk ik niet alleen naar het gebit, maar voer ook gesprekken over: 

  • Slaapkwaliteit en -gewoonten 
  • Energie overdag, concentratie 
  • Bij kinderen: schoolprestaties, gedrag, bedplassen 
  • Voorgeschiedenis van keelamandelen, neuspoliepen, allergieën 
  • Mondhouding overdag en ’s nachts 
  • Ademhaling in rust 

Daarnaast doe ik klinisch onderzoek: gehemelte, kaakvorm, tongpositie, lipsluiting, slikpatroon. Soms gebruik ik aanvullende diagnostiek zoals een 3D-röntgenfoto. 

Welke behandelopties zijn er via mijn praktijk?

Afhankelijk van wat we vinden: 

  • Bij kinderen: een myobrace, vroege orthodontie denk aan palatumexpansie, OMFT, tongriem klieven, samenwerking met een KNO-arts (voor beoordeling amandelen, allergietest of immunotherapie tegen allergieën. De behandelingen zijn erop gericht om de tongpositie, de ademhaling en de groei te optimaliseren. 
  • Bij volwassenen: de behandelopties zijn vrijwel hetzelfde als met kinderen, alleen bij volwassenen is vanzelfsprekend vroege orthodontie niet meer aan de orde, de kaken kunnen niet meer op een natuurlijke manier groter worden. Wel kan ik door middel van chirurgisch geassisteerde gehemelte in combinatie met een beugel de bovenkaak verbreden, in samenwerking met een kaakchirurg. Verder kan ik doorverwijzen naar een KNO-arts voor een slaaponderzoek.  

Behandeling is altijd multidisciplinair. Airway dentistry werkt nooit op een eilandje.

Veelgestelde vragen
Is airway dentistry een erkend specialisme in Nederland?

Het is geen apart erkend specialisme zoals orthodontie. Het is een subspecialisatie binnen tandheelkunde waar tandartsen zich in scholen via internationale opleidingstrajecten en cursussen.

Een kind kan een keer snurken als het verkouden is. Snurkt je kind regelmatig of altijd dan is dit voor ons een alarmbel. Snurken is een teken van een verstoorde ademhaling. Maak een afspraak dan kunnen we de oorzaak achterhalen om het probleem op te lossen.
Nee. Diagnose van slaapapneu gebeurt via slaaponderzoek (polysomnografie). De tandarts kan signalen herkennen en doorverwijzen, en kan onderdeel zijn van de behandeling.
Als de vergrootte amandelen lijken bij te dragen aan de slaapapneu of het snurken en deze niet slinken tijdens de OMFT training of als we allergieën vermoeden. Meestal slinken amandelen als we neusademhaling i.p.v. mondademhaling bewerkstelligen. Als amandelen worden verwijderd en er is aanhoudende mondademhaling, groeien ze vaak weer terug na 1,5-2 jaar.

MRA zet de onderkaak naar voren, de myobrace zet de onderkaak in een normale beet zoals hij zou moeten zijn.

Elk artikel sluit ik af met geverifieerde bronnen, dit zijn voornamelijk peer-reviewed publicaties via PubMed/PMC, Cochrane reviews, en officiële richtlijnen van EAPD, AAP en AAO.

Wetenschappelijke onderbouwing

  1. Huang YS, Guilleminault C. Pediatric Obstructive Sleep Apnea and the Critical Role of Oral-Facial Growth: Evidences. Front Neurol. 2013;3:184.
    – Sleutelpublicatie over de samenhang tussen orofaciale groei en pediatrische OSAS.
     
  2. Lin L, Zhao T, Qin D, Hua F, He H. The impact of mouth breathing on dentofacial development: A concise review. Front Public Health. 2022;10:929165.
    – Recent overzicht van de invloed van mondademhaling op dentofaciale ontwikkeling.
     

  3. Nosetti L, Zaffanello M, De Bernardi di Valserra F, et al. Exploring the Intricate Links between Adenotonsillar Hypertrophy, Mouth Breathing, and Craniofacial Development in Children with Sleep-Disordered Breathing. Children (Basel). 2023;10(8):1426.
    – Multidisciplinair perspectief op de “vicious cycle” tussen luchtweg en groei.
     

  4. Marcus CL, Brooks LJ, Draper KA, et al; American Academy of Pediatrics. Diagnosis and management of childhood obstructive sleep apnea syndrome. Pediatrics. 2012;130(3):576-584.
    – Standaardrichtlijn voor pediatrische OSAS-diagnose.
     

  5. Camacho M, Certal V, Abdullatif J, et al. Myofunctional Therapy for Obstructive Sleep Apnea: Systematic Review and Meta-analysis. Sleep. 2015;38(5):669-675. 

  6. Carlson JT, Hedner J, Pettersson A. Mandibular advancement device in obstructive sleep apnea: a randomized cross-over study. Sleep. 2003;26(5):598-602.
    – Onderbouwing voor MAD bij milde tot matige OSAS.
     

  7. Guilleminault C, Huang YS, Quo S, Monteyrol PJ, Lin CH. Teenage sleep-disordered breathing: recurrence of syndrome. Sleep Med. 2013;14(1):37-44.
    – Recidiefpatroon van pediatrische SDB en dentofaciaal substraat.
vind je dit een interessant artikel?

Lees dan ook zeker

Het artikel over OMFT, het artikel over early interceptive orthodontie, of het artikel over myobrace behandeling.

Intake, Consult of Verwijzing?

Maak een afspraak

Wil je meer weten of ben je benieuwd of ik iets voor jou of je kind kan betekenen? Neem gerust contact op

Locaties

Alkmaar, Heiloo, Noord-Scharwoude

Bereikbaar

Ma-Vrij: 08:00-17:00
Zat: 08:00-12:00

Contact

Email: mail@marijnswart.nl
Telefoon: 072